పవర్ ట్రాన్స్‌మిషన్ టవర్ల కోసం రైతులకు ఇచ్చే భూపరిహారాన్ని గుజరాత్ ప్రభుత్వం దాదాపు నాలుగు రెట్లు పెంచింది. ఈ మోడల్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో భారీగా ప్లాన్ చేస్తున్న గ్రీన్ ఎనర్జీ ట్రాన్స్‌మిషన్ కారిడార్లకు బెంచ్‌మార్క్ అవుతుందా? అన్నది ఇప్పుడు ఏపీలో కీలక రాజకీయ ప్రశ్నగా మారింది.

ఒక రైతు తన పొలం మధ్యలో 60 అడుగుల ఎత్తైన ట్రాన్స్‌మిషన్ టవర్ వేస్తే.. ఆ భూమిని అమ్ముకోలేడు, ఆ చోట పూర్తిగా పంట పండించలేడు. కానీ, ప్రభుత్వం ఇచ్చే పరిహారం మాత్రం ఎకరానికి కొన్ని వేలు మాత్రమే ఉంటుంది. గుజరాత్‌లోని మొర్బీ జిల్లా రైతులు దశాబ్దాలుగా ఈ అన్యాయాన్ని భరించారు. అయితే ఇప్పుడు ఆ పరిస్థితి మారబోతోంది. కానీ, ఈ మార్పు వెనుక ఉన్నది కేవలం సానుభూతి కాదు, పక్కా ఎన్నికల లెక్కలు కూడా ఉన్నాయి.

'ది ప్రింట్' కథనం ప్రకారం.. పవర్ ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్లు, టవర్ల కోసం ఉపయోగించే వ్యవసాయ భూములకు ఇచ్చే పరిహారాన్ని గుజరాత్ ప్రభుత్వం భారీగా పెంచింది. ట్రాన్స్‌మిషన్ టవర్ బేస్ కోసం తీసుకునే భూమికి మార్కెట్ విలువలో 100 శాతం, కరెంటు లైన్ల కింద ఉన్న వ్యవసాయ భూమికి మార్కెట్ విలువలో 85 శాతం వరకు పరిహారం చెల్లించాలని కొత్త పాలసీలో నిర్ణయించింది. ఇంతకుముందు ఇది చాలా తక్కువగా ఉండేది. కొన్ని సందర్భాల్లో మార్కెట్ రేటులో కేవలం 15-25 శాతం మాత్రమే ఇచ్చేవారు.

ఈ నిర్ణయం ఎందుకు తీసుకున్నారో అర్థం చేసుకోవాలంటే మొర్బీ వైపు చూడాల్సిందే. 'ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్' రిపోర్ట్ ప్రకారం.. మొర్బీ జిల్లాలో అదానీ పవర్ ట్రాన్స్‌మిషన్ ఇన్‌ఫ్రా కోసం భూములు కోల్పోయిన రైతులు నిరాహార దీక్షకు దిగారు. "మేము నిస్సహాయ స్థితిలో ఉన్నాం" అని ఆ రైతులు ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. వారి భూముల మీదుగా హై-వోల్టేజ్ లైన్లు వెళ్లాయి, భారీ టవర్లు వెలిశాయి, కానీ పరిహారం మాత్రం నామమాత్రంగానే ఇచ్చారు. దశాబ్దాలుగా ఈ సమస్య ఉన్నా ఏ ప్రభుత్వమూ పట్టించుకోలేదు. ఇప్పుడు నిరసనలు తీవ్రరూపం దాల్చడంతో భూపేంద్ర పటేల్ సర్కార్ దిగిరాక తప్పలేదు.

గుజరాత్ మోడల్‌లో అసలు ట్విస్ట్ ఏంటి?

ఈ పాలసీలో ఒక కీలకమైన అంశం ఉంది. 2013 భూసేకరణ చట్టం కింద సాధారణ భూసేకరణకు వర్తించే నిబంధనలు పవర్ ట్రాన్స్‌మిషన్ ప్రాజెక్టులకు పూర్తిగా వర్తించవు. ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్ల కోసం భూమిని శాశ్వతంగా "సమీకరించరు" కానీ "వాడుకుంటారు". ఆ భూమికి యజమానిగా రైతే ఉంటాడు, కానీ అందులో సగభాగం నిరుపయోగంగా మారుతుంది. ఈ చట్టపరమైన గ్రే ఏరియాను ఆసరాగా చేసుకునే దశాబ్దాలుగా తక్కువ పరిహారం ఇస్తూ వచ్చారు. గుజరాత్ ప్రభుత్వం ఇప్పుడు ఆ లొసుగును పక్కనపెట్టి, మార్కెట్ విలువ ఆధారంగా పరిహారం ఇస్తామని ప్రకటించడం చట్టపరంగా కాకపోయినా, రాజకీయంగా ఒక పెద్ద మలుపే.

ఏపీ గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్లకు ఇది ఎందుకు కీలకం?

ఇక్కడే అసలు కథ ఏపీ వైపు మళ్లుతుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో చంద్రబాబు నాయుడు ప్రభుత్వం సోలార్, విండ్ వంటి గ్రీన్ ఎనర్జీ ప్రాజెక్టులను భారీగా ప్లాన్ చేస్తోంది. మోదీ-జపాన్ ఎల్ఎన్జీ డీల్ వెనుక అమరావతి మాస్టర్ ప్లాన్ కథనంలో ఇండియా హెరాల్డ్ ఇప్పటికే విశ్లేషించినట్టు.. ఏపీలో ఇన్‌ఫ్రా ప్రాజెక్టుల కోసం భూమి సేకరించడం అనేది అత్యంత సున్నితమైన రాజకీయ అంశం. గ్రీన్ ఎనర్జీ ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్లు అనంతపురం, కర్నూలు, ప్రకాశం వంటి జిల్లాల్లో వేలాది ఎకరాల వ్యవసాయ భూముల మీదుగా వెళ్లాల్సి ఉంటుంది. మరి ఆ రైతులకు ఏ తరహా పరిహారం ఇస్తారు అనే ప్రశ్నకు ఇప్పటివరకు స్పష్టమైన సమాధానం లేదు.

పొలిటికల్ పల్స్

రాజకీయ వర్గాల్లో జరుగుతున్న చర్చ ఏంటంటే.. గుజరాత్ మోడల్ ఏపీకి రెడీమేడ్ టెంప్లేట్ అవుతుందని! కానీ ఇక్కడి లెక్కలు వేరు. గుజరాత్‌లో ఈ పాలసీ ప్రధానంగా ఇప్పటికే ఉన్న కన్వెన్షనల్ పవర్ ట్రాన్స్‌మిషన్ ప్రాజెక్టులకు వర్తిస్తుంది. కానీ, ఏపీలో రానున్నవి గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్లు. వీటి స్కేల్ చాలా పెద్దది, ట్రాన్స్‌మిషన్ నెట్‌వర్క్ అంతా కొత్తగా వేయాలి. పరిహారం ఖర్చు ప్రాజెక్ట్ వయబిలిటీనే ప్రశ్నార్థకం చేయొచ్చు. రాయలసీమ ప్రాంతంలో ఇప్పటికే భూసేకరణపై రైతు సంఘాల్లో అసంతృప్తి ఉంది. ఈ పరిస్థితుల్లో బాబు సర్కార్ గుజరాత్ స్థాయి పరిహారం ఇస్తే, ప్రాజెక్టు ఖర్చు విపరీతంగా పెరిగిపోతుంది. ఒకవేళ ఇవ్వకపోతే, రాజకీయంగా ప్రతిపక్షానికి బ్రహ్మాస్త్రం దొరికినట్లే. (ఇది రాజకీయ వర్గాల్లో జరుగుతున్న చర్చల ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ.)

ఇండియా హెరాల్డ్ విశ్లేషణ ప్రకారం.. గుజరాత్ నిర్ణయం వెనుక రాజకీయ లెక్క చాలా స్పష్టంగా ఉంది. 2027 గుజరాత్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు ముందు గ్రామీణ ఓటర్లను ప్రసన్నం చేసుకోవాలనే ఉద్దేశంతోనే ఈ అడుగు వేశారు. అదే ఎన్నికల లెక్క ఏపీలో కూడా పనిచేస్తుంది, కానీ వేరే కోణంలో! 2024లో అధికారంలోకి వచ్చిన బాబు సర్కార్‌కు రాయలసీమ-ప్రకాశం బెల్ట్ గ్రామీణ ఓటు బ్యాంక్ ఎంతో కీలకం. అక్కడే గ్రీన్ ఎనర్జీ ప్రాజెక్టులు ఎక్కువగా రాబోతున్నాయి. భూపరిహారం సరిగ్గా ఇవ్వకపోతే, ఆ అసంతృప్తి నేరుగా ఎన్నికల ఫలితాలపై పడుతుంది.

రాబోయే రోజుల్లో ఏం జరగొచ్చు?

గుజరాత్ పాలసీ ఇప్పుడు జాతీయ స్థాయిలో ఒక బెంచ్‌మార్క్‌గా మారబోతోంది. రాజస్థాన్, తమిళనాడు, కర్ణాటక వంటి గ్రీన్ ఎనర్జీ ప్రాజెక్టులు భారీగా ప్లాన్ చేస్తున్న రాష్ట్రాల్లో రైతు సంఘాలు ఇదే స్థాయి పరిహారం డిమాండ్ చేయడం ఖాయం. ఏపీలో ప్రతిపక్ష వైసీపీ ఈ అంశాన్ని అందిపుచ్చుకునే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది. "గుజరాత్‌లో ఇచ్చే పరిహారం ఏపీలో ఎందుకివ్వరు?" అనే ప్రశ్న రాజకీయంగా బాగా వర్కవుట్ అవుతుంది. ఇప్పుడు బాబు సర్కార్ ముందు మూడు దారులున్నాయి. మొదటిది.. గుజరాత్ మోడల్ అడాప్ట్ చేసి ప్రాజెక్ట్ ఖర్చు పెంచుకోవడం, రెండోది.. రైతులకు భూమికి బదులు రెవెన్యూ-షేరింగ్ మోడల్ (సోలార్ పార్క్ ఆదాయంలో వాటా) ఇవ్వడం, మూడోది.. ప్రస్తుతమున్న తక్కువ రేట్లతోనే ముందుకు వెళ్లి రాజకీయ రిస్క్ తీసుకోవడం.

ఈ మూడింటిలో రెవెన్యూ-షేరింగ్ మోడల్ అత్యంత ఆచరణీయమైనదిగా కనిపిస్తోంది. దీనివల్ల రైతుకు తన భూమి తనకే ఉంటుంది, పైగా ప్రాజెక్ట్ ఆదాయంలో వాటా కూడా వస్తుంది. అటు ప్రభుత్వానికి కూడా భారీ అప్‌ఫ్రంట్ పరిహారం ఖర్చు తగ్గుతుంది. కానీ ఈ మోడల్‌కు కేంద్ర విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ అనుమతితో పాటు చట్టపరమైన ఫ్రేమ్‌వర్క్ అవసరం. ఇది అనుకున్నంత ఈజీ అయితే కాదు.

గుజరాత్‌లో రైతుల నిరాహార దీక్ష జాతీయ పాలసీ ముఖచిత్రాన్నే మార్చగలిగింది. మరి ఏపీలో రాయలసీమ రైతుల గొంతు ఎప్పుడు వినిపిస్తుందో.. ఆ రోజే చంద్రబాబు సర్కార్‌కు అసలు పరీక్ష మొదలవుతుంది.

ఇక్కడ రిపోర్ట్ చేసిన ఆరోపణలు పేర్కొన్న మూలాలకు ఆపాదించబడ్డాయి. కోర్టు తీర్పు వచ్చేవరకు ఇవి నిరూపితం కానివి. సబ్-జుడిస్ విషయాలు ఎటువంటి పక్షపాతం లేకుండా రిపోర్ట్ చేయబడ్డాయి.

ఇండియా హెరాల్డ్ సంపాదకీయ ప్రమాణాల కింద AI సహాయంతో ఈ రిపోర్ట్ రాయబడింది. దీని ప్రచురణను మానవ సంపాదకులు పర్యవేక్షిస్తారు.

Key Takeaways

• పవర్ ట్రాన్స్‌మిషన్ భూపరిహారాన్ని దాదాపు 4 రెట్లు పెంచిన గుజరాత్ ప్రభుత్వం — టవర్ బేస్ భూమికి మార్కెట్ విలువలో 100 శాతం, లైన్ కింద భూమికి 85 శాతం వరకు పరిహారం.
• మొర్బీలో అదానీ ట్రాన్స్‌మిషన్ ఇన్‌ఫ్రా కోసం భూములు కోల్పోయిన రైతుల నిరాహార దీక్షే ఈ పాలసీ మార్పుకు ప్రత్యక్ష కారణం.
• ఏపీలో గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ల కోసం అనంతపురం-కర్నూలు-ప్రకాశం బెల్ట్‌లో వేలాది ఎకరాలు అవసరం — కానీ భూపరిహార పాలసీపై ఇంకా స్పష్టత రాలేదు.
• గుజరాత్ మోడల్ ఏపీలో అడాప్ట్ చేస్తే ప్రాజెక్ట్ ఖర్చు భారీగా పెరుగుతుంది.. ఒకవేళ చేయకపోతే ప్రతిపక్షానికి అది పెద్ద రాజకీయ ఆయుధంగా మారుతుంది.
• మూడో ప్రత్యామ్నాయంగా రెవెన్యూ-షేరింగ్ మోడల్ (సోలార్ ఆదాయంలో రైతుకు వాటా) తెరపైకి వచ్చింది.

Frequently Asked Questions

గుజరాత్ కొత్త భూపరిహార పాలసీతో రైతులకు ఎంత పరిహారం వస్తుంది?

'ది ప్రింట్' కథనం ప్రకారం.. ట్రాన్స్‌మిషన్ టవర్ బేస్ కోసం తీసుకునే భూమికి మార్కెట్ విలువలో 100 శాతం, కరెంటు లైన్ల కింద ఉన్న వ్యవసాయ భూమికి 85 శాతం వరకు పరిహారం చెల్లిస్తారు. గతంలో ఇది 15-25 శాతం మాత్రమే ఉండేది.

ఏపీలో గ్రీన్ ఎనర్జీ ప్రాజెక్టుల కోసం భూమి ఎక్కడ అవసరం?

అనంతపురం, కర్నూలు, ప్రకాశం వంటి జిల్లాల్లో భారీగా సోలార్, విండ్ ఎనర్జీ ప్రాజెక్టులు ప్లాన్ చేస్తున్నారు. వీటి ట్రాన్స్‌మిషన్ నెట్‌వర్క్ కోసం వేలాది ఎకరాల వ్యవసాయ భూమి మీదుగా లైన్లు వేయాల్సి ఉంది.

మొర్బీ రైతులు ఎందుకు ఆందోళన బాట పట్టారు?

'ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్' రిపోర్ట్ ప్రకారం.. అదానీ పవర్ ట్రాన్స్‌మిషన్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ కోసం భూములు కోల్పోయిన మొర్బీ రైతులు దశాబ్దాలుగా నామమాత్రపు పరిహారంతోనే సరిపెట్టుకున్నారు. దీంతో సరైన పరిహారం కోసం డిమాండ్ చేస్తూ వారు నిరాహార దీక్షకు దిగారు.