పీడీపీ అధ్యక్షురాలు మెహబూబా ముఫ్తీ.. ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ ఆయతుల్లా అలీ ఖమేనీ అంత్యక్రియలకు హాజరయ్యేందుకు టెహ్రాన్ బయలుదేరారు. ఇరాన్ నేరుగా ఆమెకు ఆహ్వానం పంపగా, కేంద్రం పాస్‌పోర్ట్ క్లియరెన్స్ ఇచ్చింది. కశ్మీర్ షియా ఓటు బ్యాంకు రాజకీయాలు, భారత్-ఇరాన్ దౌత్య సమీకరణాలు రెండూ ఈ ఒక్క పర్యటనలో ముడిపడి ఉన్నాయి.

ఒక మాజీ ముఖ్యమంత్రి, ఒక దేశ సుప్రీం లీడర్ అంత్యక్రియలు, ఒక పాస్‌పోర్ట్ క్లియరెన్స్.. ఈ మూడు కలిసిన చోట రాజకీయాలు, దౌత్యం, ఓటు బ్యాంకు లెక్కలు ఒకేసారి కదులుతున్నాయి. పీడీపీ అధ్యక్షురాలు మెహబూబా ముఫ్తీ.. ఆయతుల్లా అలీ ఖమేనీ అంత్యక్రియలకు హాజరయ్యేందుకు టెహ్రాన్ బయలుదేరారు. ఇరాన్ ప్రభుత్వం ఆమెకు నేరుగా ఆహ్వానం పంపిందని 'ఇండియా టుడే' నివేదించింది. ఈ ఒక్క పర్యటన వెనుక కశ్మీర్ లోయలోని షియా రాజకీయ చదరంగం, ఢిల్లీ-టెహ్రాన్ మధ్య దౌత్య సంకేతాలు, పీడీపీకి మిగిలిన రాజకీయ స్థలం అన్నీ మిళితమై ఉన్నాయి.

'ది హిందూ' నివేదిక ప్రకారం.. ముఫ్తీతో పాటు జమ్మూకశ్మీర్‌కు చెందిన ఐదుగురు ప్రముఖ షియా మతపెద్దలకు కూడా ఇరాన్ ఆహ్వానం పంపింది. ఇది యాదృచ్ఛికం కాదు. ఒక రాజకీయ నేత, ఐదుగురు మత నాయకులు ఒకే విమానంలో టెహ్రాన్ వెళ్తున్నారంటే.. ఆ ఆహ్వానం వెనుక ఇరాన్ తన కశ్మీర్ కనెక్షన్‌ను ఎంత జాగ్రత్తగా మెయింటైన్ చేస్తుందో అర్థమవుతుంది. 'వన్‌ఇండియా' ప్రకారం.. కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు మల్లికార్జున ఖర్గే, మాజీ విదేశాంగ మంత్రి సల్మాన్ ఖుర్షీద్, పవన్ ఖేరాలకు కూడా ఇరాన్ ఆహ్వానం పంపింది. దీన్నిబట్టి టెహ్రాన్.. భారతదేశంలోని ప్రతిపక్ష నెట్‌వర్క్‌తో బహుళ చానెళ్ల ద్వారా సంబంధాలు నిలబెట్టుకోవాలని భావిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది.

ఢిల్లీ ఎందుకు అడ్డుపడలేదు?

ఇక్కడే అసలు కథ మొదలవుతుంది. మెహబూబా ముఫ్తీ పాస్‌పోర్ట్ విషయం గత కొన్నేళ్లుగా వివాదాస్పదంగా ఉన్న సంగతి తెలిసిందే. ఆర్టికల్ 370 రద్దు తర్వాత ఆమె పాస్‌పోర్ట్ రెన్యూవల్ నిలిచిపోయిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి. అలాంటి వ్యక్తికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇప్పుడు టెహ్రాన్ వెళ్లడానికి క్లియరెన్స్ ఇవ్వడం కేవలం ప్రొటోకాల్ అనుసరణ మాత్రమేనా? 'ఇండియా టుడే' కథనం ప్రకారం ఆమె ప్రయాణానికి కేంద్రం గ్రీన్ సిగ్నల్ ఇచ్చింది.

దీన్ని విడిగా చూడకూడదు. భారత్-ఇరాన్ సంబంధాలు ఈ మధ్య చాలా సున్నితమైన దశలో ఉన్నాయి. చాబహార్ పోర్ట్ ఒప్పందం, అమెరికా ఆంక్షల నీడలో చమురు వాణిజ్యం, మధ్యప్రాచ్యంలో మారుతున్న శక్తి సమతుల్యత దీనికి కారణాలు. ఖమేనీ అంత్యక్రియలు దౌత్యానికి ఒక అధికారిక అవకాశం. భారత్ తన ఉన్నత స్థాయి ప్రతినిధిని పంపుతుంది సరే.. కానీ ఒక మాజీ ముఖ్యమంత్రిని, అది కూడా కశ్మీరీ నేతను పంపడం వల్ల ఇరాన్‌కు ఒక అదనపు సందేశం వెళ్తుంది. "కశ్మీర్ విషయంలో మీ ఆందోళనలను మేము గౌరవిస్తున్నాం" అనే సంకేతం ఇందులో దాగుంది.

పొలిటికల్ పల్స్

కశ్మీర్ లోయలోని రాజకీయ వర్గాల్లో ఈ పర్యటనపై జోరుగా చర్చ జరుగుతోంది. షియా జనాభా ప్రాబల్యం ఉన్న బడ్గామ్, కార్గిల్ ప్రాంతాల్లో.. ముఫ్తీ ఈ పర్యటన ద్వారా "మీ గొంతుకను నేను వినిపిస్తా" అనే సందేశం పంపుతున్నారని రాజకీయ వర్గాల్లో టాక్ నడుస్తోంది. గతంలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్‌కు (NC) షియా ఓటు బ్యాంకుపై గట్టి పట్టు ఉండేది. ఇప్పుడు ముఫ్తీ ఆ స్థలంలోకి అడుగుపెడుతున్నారా అనే ప్రశ్న ఉత్పన్నమవుతోంది.

మరోవైపు, "ఢిల్లీ ఇరాన్‌తో బ్యాక్ చానెల్ నడుపుతోందా" అనే గుసగుస కూడా బీజేపీ వర్గాల్లో వినిపిస్తోంది. ఎందుకంటే.. అమెరికా ఇరాన్‌పై ఒత్తిడి పెంచుతున్న తరుణంలో, భారత్ తన ఇరాన్ సంబంధాలను యథాతథంగా కొనసాగించాలా వద్దా అనేది కీలక నిర్ణయం. ఈ సమయంలో ఒక ప్రతిపక్ష నేత ద్వారా సంబంధాలను సజీవంగా ఉంచడం.. దౌత్యంలో "ప్లాజిబుల్ డీనైయబిలిటీ" కిందకు వస్తుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. (రాజకీయ వర్గాల్లో జరుగుతున్న చర్చల ఆధారంగా మాత్రమే. ఇది నిర్ధారిత వాస్తవం కాదు.)

కాంగ్రెస్ ఆహ్వానం వెనుక మరో కోణం

'వన్‌ఇండియా' ప్రకారం.. కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు ఖర్గే, సల్మాన్ ఖుర్షీద్, పవన్ ఖేరాలకు కూడా ఇరాన్ ఆహ్వానం పంపింది. టెహ్రాన్ భారత ప్రతిపక్షాలతో బహుళ చానెళ్ల ద్వారా సంబంధాలు నిర్మించుకుంటోందని ఇది స్పష్టం చేస్తోంది. ఖుర్షీద్ మాజీ విదేశాంగ మంత్రి.. పైగా ఇస్లామిక్ దేశాలతో ఆయనకు సత్సంబంధాలు ఉన్నాయి. ఖర్గే ప్రతిపక్ష నేత. ఎవరు అధికారంలో ఉన్నా ఇరాన్‌కు భారత్‌తో చానెల్ ఓపెన్ ఉండాలనే పరస్పర భద్రత కోసమే ఈ ఆహ్వానాలు.

కానీ ముఫ్తీకి అందిన ఆహ్వానం మాత్రం ప్రత్యేకం. ఎందుకంటే ఆమె కశ్మీరీ. కశ్మీర్ అనే అంశం ఇరాన్‌కు ఎప్పటికీ సున్నితమైనదే. షియా ముస్లిం జనాభా ఉన్న ప్రాంతానికి చెందిన నేతను ఆహ్వానించడం.. "మతపరమైన సౌభ్రాతృత్వం" అనే ముసుగులో ఇస్తున్న ఒక రాజకీయ సందేశం. ఇరాన్ పరిణామాల్లో పరిమితమైన పాత్రే పోషించగలదు కానీ.. ఆ సంకేతం ఇవ్వడం కశ్మీర్ లోయలో ముఫ్తీ ఇమేజ్‌ను బలపరచడానికి సరిపోతుంది.

ముఫ్తీకి ఏం లాభం?

పీడీపీ ఇప్పుడు చాలా కష్టకాలంలో ఉంది. ఆర్టికల్ 370 రద్దు తర్వాత పార్టీ ఓటు బ్యాంకు కుంచించుకుపోయింది. 2024 జమ్మూకశ్మీర్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ ముందంజ వేసింది. ఈ పరిస్థితిలో ముఫ్తీకి రెండు అవసరాలు ఉన్నాయి. ఒకటి.. జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో తాను "ఇంకా కశ్మీర్ గొంతుకనే" అని నిరూపించుకోవడం. రెండు.. సున్నీ-ఆధిపత్య రాజకీయాల్లో షియా ఓటర్లను తన వైపు తిప్పుకోవడం.

కశ్మీర్ లోయలో షియా జనాభా దాదాపు 15-20% మధ్య ఉంటుందని అంచనా. బడ్గామ్, కార్గిల్, గాంధర్బల్ వంటి నియోజకవర్గాల్లో ఈ ఓటు బ్యాంకు నిర్ణయాత్మకంగా ఉంటుంది. ఖమేనీ అంత్యక్రియలకు వెళ్లడం.. ఆ వర్గానికి ముఫ్తీ పంపుతున్న అత్యంత శక్తిమంతమైన సంకేతం.

భవిష్యత్తు సమీకరణాలు.. ఇప్పుడు ఏం చూడాలి?

ఈ పర్యటన రాజకీయ, దౌత్య పరిణామాలను ఎలా మలుపు తిప్పబోతోందో ఇండియా హెరాల్డ్ అందిస్తున్న పక్కా పొలిటికల్ రీడ్ ఇది. మొదటిది.. ముఫ్తీ తిరిగి వచ్చిన తర్వాత షియా సమాజం ఎలా స్పందిస్తుందో చూడాలి. రెండోది.. భారత్ పంపే అధికారిక ప్రతినిధి బృందంలో ఎవరు ఉన్నారో, ముఫ్తీతో వారి ఇంటరాక్షన్ ఏ స్థాయిలో ఉంటుందో చూడాలి. ఢిల్లీ ఈ పర్యటనను ఎంతవరకు "ఓన్" చేసుకుంటోందో ఇది చెబుతుంది. మూడోది.. ఇరాన్‌లో కొత్త సుప్రీం లీడర్ ఎవరు అనే అంశం కూడా కీలకం. ఎందుకంటే కొత్త నాయకత్వంతో భారత్ సంబంధాల దిశ మారొచ్చు.

నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ ఈ పర్యటనపై ఏ స్థాయిలో స్పందిస్తుందో అన్నది కూడా ఆసక్తికరం. ఎందుకంటే షియా ఓటు బ్యాంకుపై ముఫ్తీ గురిపెట్టడం NC కి నేరుగా ముప్పు తెచ్చే అంశం. అబ్దుల్లా కుటుంబం ఈ విషయంలో మౌనంగా ఉంటే, ముఫ్తీ స్ట్రాటజీ వర్కౌట్ అవుతోందని అర్థం.

చివరగా, ఒక్క ఫ్లైట్ ఎక్కడం వెనుక ఇన్ని లెక్కలు ఉన్నాయి. ముఫ్తీ టెహ్రాన్‌లో షియా మతపెద్దలతో కలిసి ఖమేనీకి నివాళి అర్పించేది ఒక మతపరమైన సంఘటనే కావచ్చు.. కానీ ఆ నివాళి వెనుక ఢిల్లీ, శ్రీనగర్, టెహ్రాన్ అనే మూడు నగరాల్లో మూడు వేర్వేరు రాజకీయ చదరంగాలు నడుస్తున్నాయి. ఈ ఆట ఎవరికి లాభం చేకూరుస్తుందో కాలమే చెప్పదు, తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ముఫ్తీ పెట్టే మొదటి ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్ చెబుతుంది.

Key Takeaways

• ఇరాన్ ముఫ్తీతో పాటు ఐదుగురు షియా మతపెద్దలకు, కాంగ్రెస్ నాయకులు ఖర్గే, ఖుర్షీద్‌లకు కూడా ఆహ్వానం పంపింది. ఇది బహుళ చానెళ్ల దౌత్యానికి నిదర్శనం.
• కశ్మీర్‌లో షియా ఓటు బ్యాంకు (దాదాపు 15-20%) బడ్గామ్, కార్గిల్ వంటి నియోజకవర్గాల్లో నిర్ణయాత్మకం. ముఫ్తీ ఈ పర్యటనతో ఆ ఓటర్లకు బలమైన సంకేతం పంపుతున్నారు.
• కేంద్రం పాస్‌పోర్ట్ క్లియరెన్స్ ఇవ్వడం అనేది భారత్-ఇరాన్ సంబంధాల్లో ప్లాజిబుల్ డీనైయబిలిటీ దౌత్యానికి సంకేతం కావచ్చు.
• NC షియా ఓటు బ్యాంకుపై ముఫ్తీ ఫోకస్ పెట్టారు. అబ్దుల్లా కుటుంబం ఈ విషయంలో ఎలా స్పందిస్తుందనేది కీలకం.

Frequently Asked Questions

మెహబూబా ముఫ్తీ టెహ్రాన్ ఎందుకు వెళ్తున్నారు?

ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ ఆయతుల్లా అలీ ఖమేనీ అంత్యక్రియలకు హాజరయ్యేందుకు ఇరాన్ ప్రభుత్వం ఆమెకు నేరుగా ఆహ్వానం పంపింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం పాస్‌పోర్ట్ క్లియరెన్స్ ఇవ్వడంతో ఈ పర్యటన సాధ్యమైందని 'ఇండియా టుడే' పేర్కొంది.

ఖమేనీ అంత్యక్రియలకు భారత్ నుంచి ఇంకెవరికి ఆహ్వానం వచ్చింది?

'వన్‌ఇండియా' నివేదిక ప్రకారం.. కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు మల్లికార్జున ఖర్గే, మాజీ విదేశాంగ మంత్రి సల్మాన్ ఖుర్షీద్, పవన్ ఖేరాలకు కూడా ఇరాన్ ఆహ్వానం పంపింది. జమ్మూకశ్మీర్‌కు చెందిన ఐదుగురు షియా మతపెద్దలకు కూడా ఆహ్వానం అందినట్లు 'ది హిందూ' తెలిపింది.

ఈ పర్యటన వల్ల కశ్మీర్ రాజకీయాలపై ఏం ప్రభావం ఉంటుంది?

కశ్మీర్‌లోని బడ్గామ్, కార్గిల్ వంటి నియోజకవర్గాల్లో షియా ఓటర్లు నిర్ణయాత్మక పాత్ర పోషిస్తారు. ముఫ్తీ టెహ్రాన్ పర్యటన ఆ వర్గానికి ఒక బలమైన సంకేతం పంపుతుంది. ఇది నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ (NC) షియా ఓటు బ్యాంకుపై నేరుగా ప్రభావం చూపవచ్చు.

భారత్-ఇరాన్ సంబంధాలపై ఈ పర్యటన ప్రభావం ఏమిటి?

అమెరికా ఇరాన్‌పై ఒత్తిడి పెంచుతున్న తరుణంలో, ఒక ప్రతిపక్ష నేత ద్వారా ఇరాన్‌తో సంబంధాలను సజీవంగా ఉంచడం భారత్‌కు దౌత్యపరమైన 'ప్లాజిబుల్ డీనైయబిలిటీ' (పరోక్ష దౌత్యం) ఇస్తుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.