బ్రహ్మపుత్ర నది (యార్లుంగ్ జాంగ్‌బో)పై చైనా నిర్మిస్తున్న 60 గిగావాట్ల మెగా డ్యామ్ ఈశాన్య రాష్ట్రాలకు తీవ్ర నీటి కొరత లేదా ఆకస్మిక వరదలను సృష్టించే 'వాటర్ వెపన్'గా మారనుందని రక్షణ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. దీనికి కౌంటర్‌గా భారత్ అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో భారీ రిజర్వాయర్ల ద్వారా దిగువ పరీవాహక హక్కులను కాపాడుకునే వ్యూహాన్ని అమలు చేస్తోంది.

సరిహద్దుల్లో తుపాకులతో సాధించలేని ఆధిపత్యాన్ని, జల అస్త్రంతో సాధించేందుకు డ్రాగన్ దేశం సిద్ధమైంది. బ్రహ్మపుత్ర నదిపై (చైనాలో యార్లుంగ్ జాంగ్‌బో) బీజింగ్ చేపడుతున్న మెగా డ్యామ్ ప్రాజెక్టు ఇప్పుడు ఢిల్లీకి అతిపెద్ద తలనొప్పిగా మారింది. ఇది కేవలం విద్యుత్ ఉత్పత్తి కోసం కడుతున్న ప్రాజెక్టు కాదని, ఈశాన్య భారత ప్రాణధారపై చైనా వేస్తున్న 'వాటర్ బాంబ్' అని రక్షణ రంగ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

టిబెట్ గుండా ప్రవహించి అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ప్రవేశించే బ్రహ్మపుత్ర నదిపై 60 గిగావాట్ల సామర్థ్యంతో చైనా ఈ డ్యామ్‌ను డిజైన్ చేసింది. నివేదికల ప్రకారం, నది ప్రవాహాన్ని 'గ్రేట్ బెండ్' వద్ద మళ్లించడం ద్వారా భారత్, బంగ్లాదేశ్‌లలో నీటి కొరత సృష్టించడం లేదా వర్షాకాలంలో ఆకస్మిక వరదలు ముంచెత్తేలా చేయడం చైనా అసలు వ్యూహం. ఈ డ్యామ్ డిప్లొమసీ వెనుకున్న భౌగోళిక రాజకీయ కుట్రను ఇండియా హెరాల్డ్ విశ్లేషిస్తోంది.

భారత్ కౌంటర్ ప్లాన్: అప్పర్ సియాంగ్ ప్రాజెక్ట్

చైనా ఎత్తుగడలను దీటుగా ఎదుర్కొనేందుకు భారత్ సైతం వ్యూహాత్మక అడుగులు వేస్తోంది. అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో దాదాపు 10,000 మెగావాట్ల సామర్థ్యంతో 'అప్పర్ సియాంగ్' బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు నిర్మాణాన్ని వేగవంతం చేసింది. అంతర్జాతీయ జల చట్టాల ప్రకారం, దిగువ పరీవాహక ప్రాంత దేశం (Lower Riparian State) నదీ జలాలను వాడుకుంటున్నట్లు నిరూపించుకుంటే, ఎగువన ఉన్న దేశం ఆ నీటిని అడ్డుకునే హక్కు కోల్పోతుంది. ఈ చట్టపరమైన రక్షణను పొందేందుకే కేంద్రం ఈ భారీ రిజర్వాయర్‌కు రూపకల్పన చేసింది.

పొలిటికల్ పల్స్: తెరవెనుక అసలు వ్యూహం

సరిహద్దు చర్చల్లో భారత్‌ను ఒత్తిడికి గురిచేయడానికి నీటిని ఒక అస్త్రంగా (Water Weapon) వాడుకోవడం చైనా పాత వ్యూహమే. గాల్వాన్ లోయ ఘర్షణల తర్వాత, బ్రహ్మపుత్ర హైడ్రోలాజికల్ డేటాను భారత్‌తో పంచుకోవడాన్ని చైనా నిలిపివేయడం దీనికి నిదర్శనం. ఈ రాజకీయ చదరంగం వెనుకున్న అసలు ఎత్తుగడను ఇండియా హెరాల్డ్ ముందుగానే పసిగట్టింది. భవిష్యత్తులో ఆసియాలో నీటి కోసం జరగబోయే యుద్ధాలకు ఈ డ్యామ్ ఒక పునాదిలాంటిదని దౌత్య వర్గాల్లో బలమైన చర్చ నడుస్తోంది.

కానీ భారత్ ఇప్పుడు మౌన ప్రేక్షకుడి పాత్రకే పరిమితం కాలేదు. ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో మౌలిక సదుపాయాల కల్పనను రికార్డు స్థాయిలో పెంచింది. చైనా జల విధ్వంసాన్ని అడ్డుకోవాలంటే, కేవలం ఐక్యరాజ్యసమితిలో ఫిర్యాదులు చేస్తే చాలదని, క్షేత్రస్థాయిలో మన డ్యామ్‌ల సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవడమే ఏకైక మార్గమని విశ్లేషకులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. రాబోయే రోజుల్లో బ్రహ్మపుత్ర నది కేవలం జీవనది కాదు, ఆసియాలోనే అతిపెద్ద వ్యూహాత్మక యుద్ధభూమి కాబోతోంది.

(ఈ నివేదిక రక్షణ, దౌత్య వ్యవహారాల విశ్లేషణల ఆధారంగా రూపొందించబడింది. జాతీయ భద్రతా వ్యూహాలను అధికారిక వర్గాల ప్రకటనలకు లోబడి చదవాలి.)

ఇండియా హెరాల్డ్ సంపాదకీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా AI సహాయంతో ఈ నివేదిక రూపొందించబడింది; దీనిని హ్యూమన్ ఎడిటర్ పర్యవేక్షించారు.

Key Takeaways

• బ్రహ్మపుత్ర నదిపై 60 గిగావాట్ల సామర్థ్యంతో చైనా మెగా డ్యామ్ నిర్మాణం.
• నదీ జలాలను అస్త్రంగా మార్చుకుని భారత్‌పై భౌగోళిక రాజకీయ ఒత్తిడి పెంచే యత్నం.
• చైనా ఎత్తుగడకు చెక్ పెట్టేందుకు అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 10,000 మెగావాట్ల అప్పర్ సియాంగ్ ప్రాజెక్టును వేగవంతం చేసిన భారత్.
• అంతర్జాతీయ జల చట్టాల ప్రకారం దిగువ పరీవాహక హక్కులను కాపాడుకునేందుకు ఢిల్లీ వ్యూహాత్మక అడుగులు.

Frequently Asked Questions

చైనా ఈ మెగా డ్యామ్‌ను ఎక్కడ నిర్మిస్తోంది?

టిబెట్ గుండా ప్రవహించి భారత్‌లో ప్రవేశించే యార్లుంగ్ జాంగ్‌బో (బ్రహ్మపుత్ర) నదిపై 'గ్రేట్ బెండ్' వద్ద చైనా ఈ డ్యామ్‌ను నిర్మిస్తోంది.

దీనివల్ల భారత్‌కు వచ్చే ముప్పు ఏంటి?

నదీ ప్రవాహాన్ని అడ్డుకోవడం ద్వారా ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో నీటి కొరత సృష్టించడం లేదా వర్షాకాలంలో ఒక్కసారిగా నీరు వదిలి ఆకస్మిక వరదలు ముంచెత్తేలా చేసే ప్రమాదం ఉంది.

దీనికి భారత్ కౌంటర్ ప్లాన్ ఏంటి?

అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 10,000 మెగావాట్ల సామర్థ్యంతో అప్పర్ సియాంగ్ ప్రాజెక్టును నిర్మించడం ద్వారా, అంతర్జాతీయ చట్టాల కింద దిగువ పరీవాహక హక్కులను (Lower Riparian Rights) భారత్ సురక్షితం చేసుకుంటోంది.